logo Ma├▒ana

filmy ┼Ťwiata w polsce

MARTWA NATURA


Re┼╝. Jia Zhang-Ke

Chiny | 2006

 

MFF Wenecja 2006 - ZŁOTY LEW
MFF Durban 2007 - Najlepsza Re┼╝yseria

 

 

 

Jia Zhang-Ke. Jeden z najwa┼╝niejszych tw├│rc├│w filmowych ┼Ťwiata.
NEW YORK TIMES

 

 

 

 

Akcja filmu rozgrywa si─Ö w mie┼Ťcie Fengjie, kt├│re powoli pogr─ů┼╝a si─Ö w wielkim sztucznym jeziorze powsta┼éym na skutek spi─Ötrzenia w├│d rzeki Jangcy przez tam─Ö Trzech Prze┼éom├│w. Stary ┼Ťwiat odchodzi w niebyt z wyj─ůtkiem najcenniejszych obiekt├│w i przedmiot├│w ocalonych lub wyszabrowanych przez ludzi, za┼Ť rzeczywisto┼Ť─ç z dnia na dzie┼ä przybiera niespotykane dotychczas w tym miejscu formy. Dwoje bohater├│w przyje┼╝d┼╝a do Fengjie z odleg┼éych prowincji Chin w poszukiwaniu bliskich zaginionych w chaosie, z kt├│rego formuj─ů si─Ö nowoczesne, wielkie Chiny.

 

 

 

"Wszed┼éem kiedy┼Ť przypadkiem do czyjego┼Ť pokoju i zobaczy┼éem zakurzone przedmioty na biurku. Wyda┼éo mi si─Ö, ┼╝e odkry┼éem nagle sekrety martwej natury. Stare meble, papiery na biurku, butelki na parapecie, dekoracje na ┼Ťcianach, wszystkie przesi─ůkni─Öte by┼éy poetyck─ů melancholi─ů. Martwa natura jest rzeczywisto┼Ťci─ů, kt├│r─ů przeoczyli┼Ťmy. Cho─ç jest g┼é─Öboko naznaczona przez czas, pozostaje milcz─ůca i zawiera w sobie sekret ┼╝ycia. Martwa natura zosta┼éa nakr─Öcona w wiekowym mie┼Ťcie Fengjie, kt├│re zmieni┼éo si─Ö nie do poznania od wybudowania Tamy Trzech Prze┼éom├│w: niezliczone rodziny, kt├│re ┼╝y┼éy tam od pokole┼ä musia┼éy si─Ö wyprowadzi─ç. Maj─ůca 2000 lat star├│wka zosta┼éa burzona i zatopiona na zawsze. Wszed┼éem do tego skazanego na zag┼éad─Ö miasta z moj─ů kamer─ů i by┼éem ┼Ťwiadkiem wyburze┼ä i eksplozji. W og┼éuszaj─ůcym ha┼éasie i tumanach py┼éu zda┼éem sobie spraw─Ö, ┼╝e ┼╝ycie mo┼╝e zakwitn─ů─ç wspania┼éymi kolorami nawet po┼Ťr├│d takiej tragedii".
Jia Zhang-Ke

 

 

 

 

TAO CHIŃSKIEGO REŻYSERA
Tadeusz Sobolewski,
Gazeta Wyborcza

Rzecz dzieje si─Ö na terenach budowy Tamy Trzech Prze┼éom├│w na rzece Jangcy - najwi─Ökszej tego rodzaju inwestycji na ┼Ťwiecie budz─ůcej protesty ekolog├│w. Jednym z bohater├│w jest skromny cz┼éowiek poszukuj─ůcy swojej ┼╝ony, kt├│ra opu┼Ťci┼éa go z c├│rk─ů 16 lat temu. "Zap┼éaci┼éem za ni─ů trzy tysi─ůce jen├│w i pozwoli┼éem, ┼╝eby odesz┼éa" - skar┼╝y si─Ö przygodnym kompanom. Drug─ů bohaterk─ů jest m┼éoda piel─Ögniarka, kt├│ra szuka swego zaginionego m─Ö┼╝a.

Ogl─ůdamy ┼Ťwiat podporz─ůdkowany pa┼ästwowemu imperatywowi pracy, w kt├│rym rozpadaj─ů si─Ö rodziny, rozpraszaj─ů ludzie. Polityka pa┼ästwowej regulacji urodze┼ä niepozwalaj─ůca mie─ç wi─Öcej dzieci ni┼╝ jedno naruszy┼éa dawne wi─Özi, gdzie obowi─ůzkiem dzieci by┼éo utrzymywanie starych rodzic├│w.

Po obrazie krainy, z kt├│rej ewakuowano ponad milion ludzi, Europejczyk spodziewa si─Ö krytyki spo┼éecznej. Tymczasem Jia zachowuje spok├│j. Pokazuje wszystko - surrealistyczny ┼Ťwiat, wywracany do g├│ry nogami, rozwalane kilofami miasta, rozproszonych ludzi, rozbite rodziny, a r├│wnocze┼Ťnie film ma klimat kontemplacyjny, bliski kinu Ozu. Bunt, je┼Ťli jest, polega tu na ostentacyjnym skupieniu si─Ö na rzeczach ma┼éych. Tytu┼éy poszczeg├│lnych rozdzia┼é├│w brzmi─ů jak spis inwentarza - "Herbata", "Papierosy", "Toffi". /.../

 

 

Chiński Złoty Lew ("Martwa natura" Jia Zhang-ke)


Marzenie o pokonaniu D┼éugiej Rzeki, Chang Jiang (chi┼äska nazwa Jangcy), sp─Ödza┼éo sen z powiek Sun Jat Sena, ojca republiki chi┼äskiej i Mao Zedonga. Chodzi┼éo o dum─Ö narodow─ů. Tama mia┼éa by─ç symbolem rosn─ůcej pot─Ögi Chin. Sukcesywnie wype┼éniany wod─ů zbiornik o d┼éugo┼Ťci 600 km niedawno osi─ůgn─ů┼é poziom 156 m, ponownie znalaz┼é si─Ö w ogniu krytyki chi┼äskich i mi─Ödzynarodowych organizacji ekologicznych. Naruszenie r├│wnowagi ekosystemu bogatego w rzadkie gatunki fauny (m.in. delfin s┼éodkowodny, chi┼äski aligator); obawa przed wstrz─ůsami tektonicznymi i osuwaniem si─Ö zboczy; zanieczyszczenie ┼Ťrodowiska przez toksyczne odpady, nieusuni─Öte z zatapianych fabryk, szpitali i cmentarzy; utrata cennych stanowisk archeologicznych, pod wod─ů znalaz┼éy si─Ö setki ┼Ťwi─ůty┼ä i napis├│w skalnych; wreszcie masowe przesiedlenia ponad miliona mieszka┼äc├│w zatopionych miast i wsi - oto bilans budowy gigantycznej Tamy Trzech Prze┼éom├│w.

 

 

Jia Zhang-ke rozpoczyna sw├│j najnowszy film na rzecznym promie. Jego bohater udaje si─Ö do jednego z zatapianych miast tu┼╝ przed podniesieniem poziomu wody o kolejne metry. Na murach widniej─ů namalowane farb─ů cyfry, niewielka bia┼éa linia wskazuje, ┼╝e wszystko, co pod ni─ů, niebawem pogr─ů┼╝y si─Ö w odm─Ötach rzeki Jangcy - ulice, sklepy, hotele, ludzkie sprawy, pami─Ö─ç o nich. Woda zaleje je niczym mityczn─ů Atlantyd─Ö. Re┼╝yser przygl─ůda si─Ö ludziom, podr├│┼╝uj─ůcym promem. Kim s─ů? Turystami, robotnikami, uchod┼║cami? M─Ö┼╝czy┼║ni graj─ů w karty, kto┼Ť wysy┼éa smsa, jedni jedz─ů, inni pij─ů, ma┼éa dziewczynka odprowadzi wzrokiem kamer─Ö. ┼╗ycie tak┼╝e w tym naznaczonym zag┼éad─ů miejscu, jak w ka┼╝dym innym idzie naprz├│d, nie mo┼╝e si─Ö nagle zatrzyma─ç. ┼Üledzimy dwie r├│wnoleg┼ée historie. Bohaterem pierwszej jest m─Ö┼╝czyzna, kt├│ry szesna┼Ťcie lat temu straci┼é kontakt z ┼╝on─ů i c├│rk─ů, drugiej - m┼éoda kobieta, kt├│rej m─ů┼╝ dwa lata temu wyjecha┼é na Po┼éudnie w poszukiwaniu pracy, oboje pochodz─ů z g├│rniczej p├│┼énocnochi┼äskiej prowincji Shanxi.

 

Poszukiwaniom obojga towarzyszy upalna pogoda. Zdeterminowani, nie zwracaj─ů uwagi na przeciwno┼Ťci losu. Ubrania klej─ů si─Ö do cia┼éa. Cia┼éa b┼éyszcz─ů w s┼éo┼äcu. W pochmurne dni podnosz─ůca si─Ö znad rzeki, wilgotna mg┼éa skr─Öca w┼éosy. Za sob─ů maj─ů osza┼éamiaj─ůcy widok zalanego wod─ů w─ůwozu i przeci─ůgni─Ötego mi─Ödzy jego kraw─Ödziami, roz┼Ťwietlonego niczym w Las Vegas, imponuj─ůcego mostu. Przed sob─ů - po┼éacie rozbebeszonych ruin, rozbijanych kilofami przez grupy robotnik├│w. Mimo upa┼éu z ka┼╝dego k─ůta tego rumowiska wieje ch┼éodem i smutkiem. Ale Jia Zhang-ke nie jest turpist─ů. Na tle wyludnionych ruin doskonale komponuj─ů si─Ö martwe natury z przedmiot├│w, kt├│re oddaj─ů ciep┼éo ludzkich r─ůk. Re┼╝yser uk┼éada je, by doda─ç tym samym mocy najdrobniejszym szczeg├│┼éom odchodz─ůcego ┼Ťwiata. Na przyk┼éad zatrzymuje kamer─Ö na rz─Ödzie hotelowych termos├│w z gor─ůc─ů wod─ů.

 

 

(ÔÇťChyba jedyn─ů rzecz─ů, bez kt├│rej bym nie przetrwa┼éa, jest grza┼éka, dzi─Öki kt├│rej mog─Ö sobie zaparzy─ç herbaty. W Chinach stawiaj─ů pod drzwiami termos z wrz─ůtkiem, w Japonii jest zawsze elektryczny czajnik, w Niemczech nie ma niczego. (13.04.2004 Intercity Hotel Bremen)" - pisze Agnieszka Wo┼éod┼║ko, artystka podr├│┼╝uj─ůca po ┼Ťwiecie i opisuj─ůca w swoim projekcie ÔÇťHotel Life" hotelowe zwyczaje.)

 

Jia Zhang-ke dzieli ÔÇťMartw─ů natur─Ö" na rozdzia┼éy, oddane we w┼éadanie znacz─ůcych przedmiot├│w. Nale┼╝y do nich reklama papieros├│w, sprzedawanych w Chinach szesna┼Ťcie lat przed pokazanymi w filmie wydarzeniami, na kt├│rej ┼╝ona napisa┼éa m─Ö┼╝owi sw├│j adres - wytarty kawa┼éek papieru; herbata, pozostawiona w szafce przez zagubionego na Po┼éudniu m─Ö┼╝a, cukierek tofi ÔÇťBia┼éy Kr├│lik", kt├│rym kto┼Ť kogo┼Ť cz─Östuje w ostatnim ge┼Ťcie przyja┼║ni. Do g┼éosu dochodzi ma┼éa, ludzka skala rzeczy. Podobn─ů funkcj─Ö pe┼éni─ů telefony kom├│rkowe, piosenki, banknoty - zwykle tak po┼╝─ůdane, nagle zmieniaj─ů znaczenie, staj─ů si─Ö pami─ůtk─ů po przyjacio┼éach, przypominaj─ů rodzinne strony. Film Jia Zhang-ke dzi─Öki tym drobiazgom i chronologicznie ku poincie prowadzonym, realistycznym w─ůtkom wydaje si─Ö pe┼éen, a jednocze┼Ťnie ma otwart─ů struktur─Ö. Re┼╝yserska wizja chi┼äskiej rzeczywisto┼Ťci jest tak samo niejednoznaczna jak forma, za pomoc─ů kt├│rej j─ů pokazuje, mieszaj─ůc konwencje. Od paradokumentalnej do prawdziwie surrealistycznej. Rozbija nastroje, nie daje nam pogr─ů┼╝y─ç si─Ö w przyzwyczajeniu jak w wodach obecnej wci─ů┼╝ za plecami rzeki. Raz rozmywa obraz, jakby┼Ťmy widzieli go przez ┼ézy, innym razem wykorzystuj─ůc realistyczn─ů sceneri─Ö kreuje ┼Ťwiat z teatralnym zaci─Öciem. Raz jest nostalgiczny, z uwag─ů przygl─ůda si─Ö ludzkim twarzom, odkrywa spocone cia┼éa, kiedy indziej ka┼╝e pomnikowi z betonu wystartowa─ç w niebo niczym kosmicznej rakiecie. Zostawia miejsce dla r├│┼╝nych zako┼äcze┼ä, opowiadanych przez siebie ludzkich los├│w, dla r├│┼╝nych ich interpretacji. Wskazuje na rozpad zwi─ůzk├│w rodzinnych, mi┼éosnych, na przejmuj─ůc─ů dreszczem samotno┼Ť─ç ludzi w ┼Ťwiecie, w kt├│rym ma┼éo jest okazji, ┼╝eby by─ç samemu, i zbli┼╝a ich do siebie z wielk─ů czu┼éo┼Ťci─ů najdrobniejszych gest├│w przyja┼║ni i przywi─ůzania.
Agnieszka Szeffel

 

 

 

O RE┼╗YSERZE
Jia Zhang-Ke
(ur. Fanyang w prowincji Shanxi, północne Chiny, 1970).

 

W Pa┼ästwie ┼Ürodka, gdzie czas odmierza si─Ö nie latami, lecz pokoleniami, Jia Zhang-Ke jest uwa┼╝any za najwybitniejszego re┼╝ysera "sz├│stego pokolenia". Po wielkim prze┼éomie, kt├│rego dokonali w chi┼äskim kinie mistrzowie "pi─ůtego pokolenia" - Zhang Yimou i Chen Kaige, do g┼éosu dosz┼éa pierwsza generacja filmowc├│w wywodz─ůcych si─Ö z nieistniej─ůcego wcze┼Ťniej kina niezale┼╝nego.

 

 

Jia Zhang-Ke urodzi┼é si─Ö w 1970 roku w mie┼Ťcie Fanyang w prowincji Shanxi w p├│┼énocnych Chinach. Jego rodzina zosta┼éa tam zes┼éana za "przewinienia" dziadka re┼╝ysera, kt├│ry by┼é chirurgiem w Europie. W wieku 18 lat rozpocz─ů┼é studia malarskie w Taiyuan, stolicy prowincji. Jego zainteresowania literackie zaowocowa┼éy w roku 1991 powie┼Ťci─ů "The Sun Hung on the Crotch". Dwa lata p├│┼║niej rozpocz─ů┼é studia na Akademii Filmowej w Pekinie. W 1995 roku za┼éo┼╝y┼é M┼éodzie┼╝ow─ů Eksperymentaln─ů Grup─Ö Filmow─ů, pierwsz─ů niezale┼╝n─ů organizacj─Ö producenck─ů w Chinach, kt├│ra zajmowa┼éa si─Ö m.in. tworzeniem wideoklip├│w.

 

Po uko┼äczeniu w roku 1997 Akademii zadebiutowa┼é filmem nakr─Öconym na ta┼Ťmie 16 mm. "Kieszonkowiec" to surowe paradokumentelne dzie┼éo przekonuj─ůco portretuj─ůce margines spo┼éeczny, to tak┼╝e pierwszy z trzech film├│w, kt├│rych akcja rozgrywa si─Ö w rodzinnej prowincji re┼╝ysera.

 

Jego kolejny film "Platforma" to epicka opowie┼Ť─ç o drodze, jak─ů przesz┼éy Chiny w latach 80-tych od betonowego maoizmu do wolnorynkowego chaosu. Pierwsza wersja filmu pokazywana w Wenecji trwa┼éa ponad trzy godziny. Po raz pierwszy w tw├│rczo┼Ťci Jia Zhang-Ke sztuka pojawia si─Ö jako element centralny - poprzez jej pryzmat pokazana zostaje rzeczywisto┼Ť─ç, w kt├│r─ů uwik┼éani s─ů bohaterowie. Co znamienne dla dzisiejszych Chin, bohaterowie "Platformy" nie wyst─Öpuj─ů przeciw systemowi, pr├│buj─ů jedynie znale┼║─ç w nim miejsce dla siebie.

 

"Nieznane rozkosze" zosta┼éy nakr─Öcone w roku 2002 kamer─ů cyfrow─ů i by┼éy w du┼╝ym stopniu improwizowane. Impresjonistyczna forma zosta┼éa wykorzystana do ukazania sztuczno┼Ťci ┼Ťwiata, kt├│ry kreuj─ů dooko┼éa siebie bohaterowie skazani na wegetacj─Ö w tandetnym, prowincjonalnym miasteczku. Chi┼äski tytu┼é filmu "Ren xiao yao" - "uwolniony od wszelkich ogranicze┼ä" to cytat z wiersza ┼╝yj─ůcego w IV wieku filozofa Zhuangzi, kt├│ry radzi┼é cieszy─ç si─Ö przyjemno┼Ťciami ┼╝ycia i poszukiwa─ç absolutnej wolno┼Ťci. Wiersz pos┼éu┼╝y┼é za tekst popowego przeboju z 2001 roku, kt├│ry dwukrotnie wykorzystano w filmie.

 

"┼Üwiat" z roku 2004 by┼é pierwszym z film├│w Jia Zhang-Ke, kt├│ry mog┼éa zobaczy─ç publiczno┼Ť─ç w Chinach. Pomimo sukces├│w odnoszonych przez jego poprzednie obrazy na ca┼éym ┼Ťwiecie, w┼éadze nie zezwala┼éy na ich dystrybucj─Ö w kraju. Ostatecznie dynamiczny rozw├│j chi┼äskiego kina niezale┼╝nego wymusi┼é porzucenie restrykcyjnej polityki ekranowej. Po┼Ťr├│d dotychczasowych film├│w Jia Zhang-Ke "┼Üwiat" jest najbardziej wyrafinowany formalnie, ┼é─ůczy w sobie epicki rozmach opowie┼Ťci z poetyck─ů form─ů. Z prowincjonalnych klimat├│w jego wcze┼Ťniejszych film├│w zostajemy przeniesieni do t─Ötni─ůcej ┼╝yciem i rosn─ůcej lawinowo stolicy ┼Üwiata, w kt├│rej re┼╝yser mieszka od kilku lat. W losach kilku bohater├│w Jia Zhang-Ke potrafi zawrze─ç istot─Ö rzeczywisto┼Ťci kszta┼étuj─ůcej nowe Chiny. Hipnotyczny rytm filmu wyznacza powracaj─ůcy motyw muzyczny i animowane sekwencje przedstawiaj─ůce wymarzony ┼Ťwiat, w kt├│ry uciekaj─ů bohaterowie. Panoramiczne zdj─Öcia stanowi─ů ukoronowanie wieloletnich eksperyment├│w - s─ů zarazem pi─Ökne i realistyczne.

 

Jia Zhang-Ke pod─ů┼╝a za przemianami, kt├│re kszta┼étuj─ů nowe oblicze prastarej cywilizacji chi┼äskiej. Re┼╝yser nie boi si─Ö si─Öga─ç po wielkie tematy i eksperymentowa─ç form─ů filmow─ů, by zbli┼╝y─ç si─Ö do istoty otaczaj─ůcej go rzeczywisto┼Ťci. Wierzy, ┼╝e przy odpowiedniej dozie radykalno┼Ťci mo┼╝na wydoby─ç jedn─ů prawd─Ö z wielowymiarowej rzeczywisto┼Ťci.

 

W swoim ostatnim filmie "MARTWA NATURA" Jia Zhang-Ke wraca do estetyki paradokumentalnej. Pokazuje przedsi─Öwzi─Öcie stulecia - Tam─Ö Trzech Prze┼éom├│w, kt├│ra sta┼éa si─Ö to┼╝sama z drog─ů Chin ku przysz┼éo┼Ťci i pot─Ödze. Jednak┼╝e przyj─Öcie jednorodnej estetyki by┼éoby niewystarczaj─ůce by zrealizowa─ç tak ambitny projekt i zbyt proste dla tw├│rcy o tak wielkim talencie i dorobku. Jia Zhang-Ke kilkoma starannie wkomponowanymi elementami fantastycznymi czyni z wielkiego filmu arcydzie┼éo o niesko┼äczonej liczbie mo┼╝liwych interpretacji. Jury weneckiego festiwalu nagrodzi┼éo chi┼äskiego mistrza Z┼éotym Lwem za d─ů┼╝enie do zawarcia w formie filmowej absolutu.

 

 

 

 

 
Read 6600 times